BJELILA GOŠIĆI RADOVIĆI KRAŠIĆI  BOKA KOTORSKA  MONTENEGRO


 

CRNA GORA - ISTORJA CRNE GORE

Crna Gora nosi to ime tek od XV vijeka (ipak prvi put se pominje još 1296), a ranije se, do 12 vijeka otprilike, zvala Dukljom, a poslije Zetom. Prva dinastija u toj oblasti bili su Vojisavljevići nazvani po dukljanskom knezu Stefanu Vojislavu koga Vizantijci beleže kao arhonta Srba.

Srednji vek

Nakon prvog pada Srpske Despotovine pod tursku vlast 1439., takvo stanje su iskoristili Mlečani da do 1443. zauzmu ceo obalski pojas pojas Donje Zete od Bojane do Kotora. U to doba se u Zeti uzdižu Crnojevići, starosedeoci podlovćenskog masiva i najsposobniji od njih Stefan Crnojević ubrzo postaje prvi vojvoda Gornje Zete. Suočen sa turskom opasnošću sa istoka, Stefan Crnojević stupa u vazalni odnos sa Mletačkom Republikom, koja ga 1451. zauzvrat prviznaje za vrhovnog vojvodu Zete. Stefana je nasledio njegov sin Ivan (gospodar Zete 1465-1490). Da bi se lakše branio od turske invazije, Ivan je preneo prestonicu iz Žabljaka u Cetinje, stari posed Crnojevića pod Lovćenom. Posle pada Srbije (1459), Bosne (1463) i Hercegovine (1482), Zeta postaje poslednji branilac slobodnog srpstva i oaza srednjevekovnih tradicija.

Nakon iznenadne smrti Ivana Crnojevića, na zetski presto dolazi njegov sin Đurađ Crnojević (gospodar Zete 1490-1496). 1493 na Cetinju je nikla i prva ćirilična štamparija na Balkanu. Zatim je Đurađ Crnojević, sin Ivana Crnojevića vladara Gornje Zete, tek u osnovanoj prestonici Cetinju otvorio štampariju. Prva knjiga se pojavila 1494. i bila je "Oktoih prvoglasnik", a odmah zatim i "Trebnik" (molitvenik za venčanje i krštenje) i Četvorojevanđelje. Ovu štampariju je vodio jeromonah Makarije. Uskoro je štamparija prestala sa radom, ali su knjige sačuvane. Crna Gora će izgubiti svoju samostalnost 1499 i postaće običan kadiluk. Samo su njena brđanska plemena, kao i Albanezi, očuvala, u svojim planinama izvjesne patrijanalne tradicije lokalne i plemenske autonomije. Jedan član dinastije Crnojevića, Staniša, treći sin Ivan-bega Crnojevića, kao poturčeni Skenderbeg, držao je tu zemlju do 1528, ali kao poseban turski sandžakat sa sjedištem u Žabljaku. Od 1528 taj crnogorski sandžakat pripojen je skadarskom, a mjesto sandžak-bega javljaju se vojvode, kao njegovi zamjenici, koji to zvanje kupuju od sandžaka. Crnogorski sandžakat obnovio je 1592 Pećanac Derviš Alić, s oblašću na desnoj strani Bojane i s mjestima Barom i Ulcinjem, ali samo za kratko vrijeme. Pod vlašću Turske Crna Gora je ostala sve do 1684.

Turska vlast

Kad je 1684 mletačka republika stupila u savez s Austrijom, Poljskom i papom, krenula je ona na akciju i susjedna crnogorska plemena. Ustanak crnogorskih plemena, i ako ugušen porazom kod Vrtijeljke (1685), početak je oslobođenja C. G. od Turaka. Mlečići su svim sredstvima radili, da C. G. pridobiju za sebe i ogorče protiv Turaka. Kao hrišćanska sila, u simpatičnom pokretu Sv. Saveza, Mleci su postigli uspjehe i dobili su čak izjavu crnogorskoga zbora, da C. G. prima njihovu vlast. 1688 došla je na Cetinje mletačka posada, ali se u njemu održala samo do 1692. Taj mletački neuspjeh ubio je prestiž republike kod crnogorskih plemena. Ali pokrenuta akcija za oslobođenje time nije propala.

Pravo oslobođavanje C. G. od Turaka počinje s vladikom Danilom, iz plemena Petrovića-Njeguša (1700—1735). Za njegovo vrijeme vezana je istraga domaćih poturica, koja se smatra kao prvo pravo djelo definitivnog raskida s Turcima, Kao takvo proslavio ga je Vladika Petar II. Njegoš u Gorskom Vijencu i narodna tradicija C. G. Ali ta istraga je sporna, isto kao i njezin datum. Danas se uzima obično, da je iseljavanje islamiziranog stanovništva sa prostora Crne Gore bio dugotrajan,kontinuiran proces.

Za Danilova vremena počele su jace veze C. G. s Rusijom. Tražeći saveznika protiv Turaka, Petar Veliki je u prvom redu pomišljao na balkanske hrišćane i uputio im je 1711 jedan manifest, pozivajući ih u zajedničku borbu protiv Turaka. Crnogorci su se odazvali i počeli borbu, koja je na njih navukla gnjev protivnika i teške osvete 1712 i 1714. U nevolji oni su slali vladiku u Rusiju (1715), koji im je otuda donio samo nešto neznatne materijalne pomoći, i obraćali su se Mlecima, da ih uzmu u svoju zaštitu (1717). Otada, doista, sva se crnogorska politika vodi u kolebanju između susjednih Mletaka, koji ponekad mogu biti od koristi, i između daleke jednovjerne Rusije, za koju narod ima mnogo simpatija.

Vladiku Danila naslijedio je njegov sinovac Sava (1735—1782). Pošto je jednoga dostojanstvenika naslijedio njegov srodnik ne po ličnoj vrijednosti, nego po porodičnim vezama, stvoren je prestiž porodice Petrovića Njeguša. Vlast vladike nije bila velika i bila je dugo vremena više duhovna i moralna nego stvarna, ali je ipak dizala vrijednost jedne porodice. Tu vrijednost osporavaju Petrovićima članovi porodice Radonjića, iz čijih su redova, po nasljedstvu, bili guvernaduri. To nije bila narodna čast, nego je taj čin dolaaio kao mletačka oznaka za njene, najprije činovnike, a onda povjerenike u C. G. Guvernaduri su želili, da svjetovnu vlast vrše oni, a duhovnu vladike. Doista, u 18 vijeku državni pečat se raspolovi java i jednu polovinu drži guvernadur, a drugu, vladika.


Vladika Sava bio je miran, nimalo borben i previše povučen. Od 1742 u državnim poslovima natura mu se, kao njegov pomoćnik, srodnik mu Vasilije (1709—1766), čovjek okretan i aktivan, ali sebičan, neistinoljubiv i dosta brzoplet. On češće putuje u Rusiju (tamo je i umro) i učvršćuje veze C. G. s njom, otvoreno istupa protiv Turaka, braneći Crnogorcima, da im plaćaju harač. S Mlecima, isto tako, nije dobro, radi čega su ovi donijeli rješenje, da ga otruju. Poslije smrti Vasilijeve javio se uz vladiku Savu novi jedan suvladar, neki avanturista, Šćepan Mali (1767—1774), koji se izdavao za umrlog ruskog cara Petra III. Ime ruskoga cara i njegova vješta uzdržljivost učinili su, da su ga Crnogorci primili za svoga vladara i poštovali ga sve do njegove mučke pogibije. Kao vladar Šćepan je pokazao dosta razumijevanja za nevolje C. G.; naročito je mnogo učinio kod smirivanja zavađenih plemena i za jačanje centralne vlasti na Cetinju. Njegovo prisustvo u C. G. smetalo je i Mlecima i Turskoj, jer se na taj način i previše vidno isticao ruski prestiž u njihovom susjedstvu. Turci su čak bili krenuli i jednu vojsku protiv C. G., ali ta nije postigla nikakvih većih rezultata. Poslije pogibije Šćepana Malog javio se jedan sličan avanturista Šćepan Zanović, no taj je brzo raskrinkan. Iskorišćavajući slabost vladike Save, prigrabio je tada veći dio vlasti Jovan Radonjić, koji se 1776 potpisuje kao »gubernator nad svom C. G.«.

Borba za samostalnost

Mnogo napretka imala je C. G. pod upravom trijeznoga i vrlo uglednoga vladike Petra I Petrovića. (1782—1830). On je imao dosta teškoća, dok se održao u borbi protiv guvernadura Radonjića i protiv Mahmuda Bušatlije, krvnog neprijatelja C. G. Kad je Petar I. 1784 pošao da se zavladiči, upao je Mahmud u njegovu zemlju i prodro je na Cetinje (1785), a odatle prešao i na mletačke Paštroviće. Kao osveta za to došlo je crnogorsko ratovanje protiv Turaka za vrijeme austrijsko-ruskog saveza protiv Porte (1788 do 1791), i slavna pobjeda nad Mahmudom, 22/9 1796, u kojoj je on glavom platio. Poslije te pobjede Crnu Goru čekali su krupni događaji u Boci Kotorskoj, koja je, iza pada mletačke republike (1797), imala da dođe pod novog gospodara. Otada pa sve do 1814 vodila se borba oko toga, hoće li Boku dobiti Austrija, Francuska ili Crna Gora, kao saveznik Rusije i Engleske. C. G. je učestvovala u Boci i vojnički i utrošila je mnogo žrtava da je pridobije za sebe i za svoje saveznike. Radi toga C. G. nije mogla sarađivati u Karađorđevom ustanku protiv Turaka i da ispuni velike želje i svojih podanika i svojih hercegovačkih i staro-srbijanskih susjeda. Ali sve njezino zauzimanje za Boku ostalo je bezuspješno. Diplomacija je rješavala stvar prema svojim interesima i dosudila je Boku Austriji.

— Za unutrašnje uređenje C. G. Petar I. učinio je dosta, sprečavajući naročito krvnu osvetu. Značajan je njegov Zakonik (proglašivan 1798 i 1803), sa 33 tačke, koji predstavlja prvi pokušaj savlađivanja plemenskih običaja i rđavih instinkata. U C.G. Petar I bi je mnogo poštovan; na glasu je bila moć njegove kletve. Umro je 18/10 1830.

Petra I. naslijedio je kao vladika i vladalac Petar II. (1830—1851). On je definitivno raščistio pitanje s guvernadurovićima (Radonjicima koji su mu, pomagani od Austrije, činili dosta teškoća prilikom preuzimanja vlasti. Radonjića porodica prognana je 1830 iz C. G. — Petar II. nastavio je unutrašnje reforme svoga strica, uveo je senat, stvorio »gvardiju«, otvorio škole, podigao srpsku štampariju. Imao je dosta teškoća s prvim poreskim uredbama, ali je ipak uspio. U spoljašnjoj politici nije imao nikakva većeg udjela; njegovi odnosi sa susjednim pašama imali su čitavo vrijeme lokalni karakter. Njegov pjesnički rad stvorio mu je visok glas u srpskoj književnosti; Gorski Vijenac nesumnjivo je najintenzivnije i najinte-lektualnije pjesničko djelo u Srba. Petar II. umro je mlad, 19/10 1851.

S Petrom II. prestaje teokratska vlada u C. G. Vladičin nasljednik, Danilo (1851—1860), uzeo je, s pristankom ruskoga cara Nikole I.., titulu kneza. To stvaranje svjetovne kneževine od C. G. dovelo je do rata s Turcima 1852/53, iz koga je C. G. izišla bez težih posljedica, intervencijom Austrije i Rusije. Kad je Turska, na Pariškom Kongresu, dala izjavu, da C. G. smatra za sastavni dio svoga područja, dovelo je to do novih sukoba. Knez Danilo preduzeo je diplomatsku akciju, da izradi priznanje crnogorske nezavisnosti, a kad to nije donijelo željenog rezultata, on je krenuo i ustaničku akciju po susjednim oblastima. 1857 izbio je ustanak Luke Vukalovića. Da presiječe opasne niti i posjedne Grahovo kao leglo odmetnika i sporno mjesto, krenula je turska vojska, krajem aprila 1858, na granicu. 1/5 1858 došlo je do velike borbe na Grahovcu, u kojoj su Turci strahovito poraženi. Iza toga došlo je odmah posredovanje Francuske i drugih velikih sila, koje izvedoše razgraničenje C. G. i tim priznadoše, ma i u pola, njenu državnu egzistenciju. 1/8 1860 poginuo je knez Danilo u Kotoru, kao žrtva atentata.

Iza Danila stupio je na vladu njegov bratić, sin vojvode Mirka, pobjednika s Grahovca, Nikola (1860 do 1918). Veze njegovog strica s hercegovačkim ustašama bile su nastavljene i razvijane još više pomoću talijanskih i madžarskih revolucionara. One su 1862 dovele do novog rata s Turskom, u kome je C. G. napola savladana, morala moliti za mir. — Crnogorsko oružje proslavilo se naročito za novog velikog hercegovačkog ustanka i rata, koji je C. G. povela protiv Turske, u savezu sa Srbijom. 1876—78 (Vučiji Do, Fundina). Kod likvidacije tog rata, Berlinskim Kongresom, C. G. je dobila priznanje potpune nezavisnosti, proširenje svojih granica na istoku (čitav podgorički kraj), na sjeveru (cijelu nikšićsku oblast) i domalo izlazak na more (Bar i Ulcinj). Taj uspjeh digao je ugled C. G. — Ali, nažalost, odnosi između Srbije i C. G. nisu bili dobri zbog suparništva njihovih dinastija. 1866 bio je sklopljen savez između obje srpske kneževine, i knez Nikola bio je spreman da se odrekne prijestolja u korist kneza Mihaila, svoga kuma. Poslije toga veze hladne. U unutrašnjoj politici knez Nikola je bio previše svojevoljan i netrpeljiv, i otuđio je od sebe veliki dio svojih saradnika i gotovo svu narodnu inteligenciju. Davanje Ustava 1905 nije mnogo popravilo uzajamno nepovjerenje. 15/8 1910 proglasila se C. G. za kraljevinu, da na taj vidan način nagradi pedesetogodišnju vladavinu svog kneza. Za vrijeme aneksione krize (1908—1909) C. G. se lijepo držala, uzimajući energičan stav protiv Austro-Ugarske. Ona je učestvovala i u balkanskim ratovima 1912—13 god. i znatno proširila svoje područje (do Lima na sjeveru; Peć s Metohijom).

Prvi svjetski rat

Isto tako ušla je 1914 u rat s Austrijom. Herojski otpor, u odsustvu spoljne pomoći, završio se okupacijom Srbije, padom Lovćena, crnogorskom kapitulacijom i "albanskog golgotom" srpske vojske. Ona se uspjela probiti do Albanije zahvaljujući divovskoj borbi crnogorske vojske koja im je na Mojkovcu na Božić 1916., stvorila štit za odstupanje ka Albaniji i dalje prema Jadranu.

Austro-ugarska vojska je na Mojkovcu brojala 20.000 vojnika predvođeni generalom Rajnerom. Prvog dana napada Rajnerove snage su zauzele Uloševinu, Bojnu njivu i kotu 1090. Pri tom su obje strane imale teške gubitke. Komandant Mojkovačke operacije serdar Janko Vukotić je naredio da 1. sandžačka divizija 7. januara pređe u protivnapad. Austro-ugari su takođe preuzeli žestok napad i bilo je na hiljade mrtvih sa obje strane na Mojkovačkom polju. Poslije nekoliko neuspešnih napada, Rajner je naredio odstupanje prema Kolašinu i crnogorska vojska je ispunila zavet koji je dala Srbiji da dok je nje na Mojkovcu, Austrijanci neće ugrožavati njenu evekuaciju ka severnoj Albaniji. Staro dinastičko rivalstvo je, u opštem rasulu, dobilo na težini; stari kralj Nikola je neočekivano prešao u Italiju, a zatim u Francusku. Kapitulacija Crne Gore koju je izveo knez Mirko, kraljev sin, sa članovima vlade, udaljila je Crnu Goru od Antante. Poslije sloma Austrije, Velika narodna skupština srpskog naroda u Crnoj Gori 13. novembra 1918., je svrgla dinastiju Petrovića i kralja Nikolu s vlasti i proglasila ujedinjenje sa Srbijom (vidi Podgorička skupština i Crnogorski odbor za narodno ujedinjenje). I pored obećanja saveznika da će Crna Gora biti restituisana, svi pokušaji povratka u zemlju kralja Nikole bili su osujećeni. Umro je u Francuskoj, 1. marta 1921.

Premda se danas u izvjesnim krugovima prenaglašavaju mnoge nepravilnosti prilikom priprema velike Narodne skupštine u Podgorici, uz isticanje da je prisustvo srpskih trupa bilo korišćeno kao neka vrsta pritiska, činjenica je, van svakog spora, da je većina naroda u Crnoj Gori, preko svojih uglednih izabranika, s mnogo autentičnog entuzijazma 26. novembra 1918. izglasala bezuslovno sjedinjenje sa Srbijom. Kraljeve pristalice su, uz finansijsku pomoć italijanskih oficira, pokušali da oružjem ospore novo stanje, i najstarijega srpskoga kralja Nikolu Petrovića Njegoša, vrate na prijesto Crne Gore. Brzo i brutalno skršena Božićna pobuna, ostavila je, bar u lokalnom predanju, ako ne i u provjerenim istorijskim izvorima, gorak ukus međusrpskog sukoba, koji se danas, iz sasvim drugih razloga, namerno, tj. nenaučno, preuveličava.

Drugi svjetski rat

Prema planu Hitlera i ministra inostranih poslova Italije grofa Ćana, posle slamanja Jugoslavije, teritorija Crne Gore je trebala pripasti Italijanskoj interesnoj sferi.

Nakon kratkotrajnog aprilskog rata (6-18. april 1941)i sloma Jugoslovenske Kraljevine, italijanske trupe su odmah posele teritoriju Crne Gore. General 5. Armije Paolo Badoljo i načelnik štaba general Mario Roata su došli u Podgoricu početkom jula 1941. i pripremali teren za svečano proglašenje Kraljevine Crne Gore pod protektoratom Italije. Čim je Italijanski vođa Benito Musolini dao saglasnost da se pristupi realizaciji ovog plana, 12. jula 1941. na Cetinju je general Mario Roata održao govor okupljenim građanima gde ih je obavestio da je Crna Gora nezavisna i slobodna država i da se nalazi pod pokroviteljstvom kraljevine Italije.

Naročito je ovo pogodilo KPJ, koja je još 7. jula podigla narodni ustanak, a takođe ovom odlukom nisu bili zadovoljni ni oficiri stare jugoslovenske vojske koji su izbegli zarobljavanje. Do prvih dogovora oko zajedničkog ustanka je došlo u prvim danima jula kada je procurela informacija da će Crna Gora biti proglašena kao nezavisna država. Naročito su pregovori vođeni između delegata KPJ, koji su sačinjavali Milovan Đilas, Blažo Jovanović, Mitar Bakić, Nikola Kuč, Pavle Žižić, Moša Pijade i Ivan Milutinovića-Mićun, Svetozar Vukmanović-Tempo i oficira bivše jugoslovenske vojske poručnika: Đure Ivetića, Nikole Bojovića, kapetana: Velimira Terzića, Arse Jovanovića i Petra Ćetkovića; majora: Pavla Đurišića, Boška Todorovića, Baje Stanišića i Đorđija Lašića; pukovnika Save Orovića i generala Blaže Đukanovića. Takođe su se predstojećem ustanku priključili i španski borci: Peko Dapčević, Petar Drapšin i drugi.

Posle završenih dogovora, kao datum za početka ustanka određena je noć 12. na 13. juli, jer je poslije proglašenja nezavisnosti Crne Gore atmosfera bila vesela i niko nije obraćao pažnju na eventualni ustanak.

Sveopšti trinaestojulski ustanak je počeo napadom na italijanske garnizone na čitavoj teritoriji Crne Gore i Sandžaka, izuzev Prijepolja, Pljevlja i Sjenice. Nekoliko gerilskih odreda napalo je karabinjersku stanicu u Čevu blizu Cetinja. U tom napadu je zarobljeno 10 karabinjera. Istog dana su napdnute i italijanske posade u Virpazaru, Rijeki Crnojevića i Petrovcu na moru. Posle prvih uspeha, ustanak je došao u krizu. Dolazilo je do suprotnog gledišta oficira bivše kraljevske vojske i pripadnika KPJ po pitanju novije vlasti. Komunisti su najviše polagali pažnje na uništavanje starog aparata i kažnjavanje svih onih koji su služili Italijanima. Zatim su pristupili stvaranju narodne vojske na čitavoj teritoriji. Nasuprot njima, oficiri su bili za očuvanje starog, predratnog stanja i nisu se zalagali za novi način vladanja. To ih je odvelo u suprotnim pravcima i većina oficira je pristupila pokretu Draže Mihailovića na Ravnoj Gori.

Posle velikog raskola između komunista i četnika Draže Mihailovića, otpočeo je krvavi građanski rat.

1942. Crna Gora je bila poprište najkrvavije bratoubilačke borbe. Poslije završetka nemačke ofanzive u zapadnoj Srbiji krajem 1941. glavnina četničkih snaga se povukla u Crnu Goru, dok se partizanska glavnina nakon kraćeg zadržavanja u Sandžaku, takođe povukla u Crnu Goru. Do prvih sukoba u Crnoj Gori je došlo kod grada Kolašina. Poslije proterivanja četničkih snaga, period vladavine KPJ u Kolašinu je bio propraćen velikim likvidacijama nepodobnih, konfiskacijama njihove imovine i zločinu koji je poznat kao "Pasje Groblje". Četnici Draže Mihailović su preuzeli ponovo Kolašin polovinom 1942. godine. Pošto se Crna Gora nalazila pod protektoratom Italije, to je glavnu političku vlast imalo italijansko guvernerstvo do 1943. godine. Za prvog guvernera je postavljen Aleksandro Pirco Biroli, junak iz Prvog svjetkog rata koji je odlikovan ordenom Belog orla sa mačevima od strane regenta Aleksandra za veliku pomoć srpskoj vojsci po povlačenju u Albaniju. On je vladao od 23. jula 1941 -13. jula 1943. Zatim je vlast držao konte Kurio Barbaseti de Prun od 13. jula 1943. - 10. septembra 1943. Posle kapitulacije Italije, vlast je preuzelo vojno zapovedništvo Nemačkog Vermahta: Teodor Gajb 10. septembar 1943 i Vilhelm Kiper 10. septembar 1943 - 10. novembar 1944.

Crna Gora u ratnoj 1943. je bila teritorija gde se odlučivala Narodnoslobodilačka borba. Nemačke snage su preuzele operaciju "Švarc" sa namerom da unište četničke i partizanske snage na prostoru Durmitor-Andrejevica-Zelengora-Sutjeska i Kolašin. Samo u redovima proslavljena Četvrte proleterske brigade poginulo je 7.000 boraca. U zaštiti centralne bolnice poginuo je i slavni komandant V Crnogorske NOU brigade Sava Kovačević, a u povlačenju prema Zelengori stradao je i komandant III Crnogorske NOU brigade kapetan Patar Ćetković.

Crna Gora je u ratnoj 1944. bila strateški važna teritorija saveznika. Naročito je bila zapažena u operaciji "Nedelja pacova", kada su njeni gradovi Kolašin, Nikšić, Podgorica, Ivangrad, Bijelo Polje, Cetinje bili više puta bombardovani od strane saveznika. Ukupno je Crna Gora u ratu (1941-1945) dala blizi 10.000 boraca, od kojih se 8.000 nije vratilo.

Nakon rata

Poslije rata, Crna Gora ulazi u sastav nove jugoslovenske države kao Narodna Republika. Počinje njena izgradnja i razvoj. 1976. maršal SFRJ Tito je odlikovao grad Cetinje Ordenom narodnog heroja u minulom ratu. U obrazloženju je rečeno da je to priznanje Cetinje dobilo za veliki doprinos Narodnooslobodilačkoj borbi i pobedi nad fašizmom. Iz cetinjskog kraja se za vreme rata borilo oko 5.000 boraca od kojih je oko 1000 izgubilo svoje živote.

Posle krize i raspada SFRJ, Crna Gora je odbila da sudeluje u takvoj politici. Još čvršći odnosi sa republikom Srbijom su uspostavljeni u Sarajevu 22. februara 1991. prilikom susreta svih šest predsjednika republika izjavom kojom kažu da će Crna Gora nepopustljivo raditi da Jugoslavija opstane kao federativna država. Godine 1992. Crna Gora i Srbija zajedno proglašavaju Saveznu Republiku Jugoslaviju, koja je 2003. redefinisana u labaviju zajednicu pod nazivom Državna Zajednica Srbija i Crna Gora. U napadu NATO alijanse na SR Jugoslaviju 1999. Crna Gora je podnijela znatno manja razaranja nego Srbija zbog politike crnogorskog rukovodstva koje se dobrim delom distanciralo od rukovodstva Srbije. Maja 2006. posle referenduma, Crna Gora proglašava svoju nezavisnost.

Državna zajednica sa Srbijom

Poslije brojnih pregovora predstavnika srpskog i crnogorskog političkog tjela kako u Beogradu, tako i u Podgorici, predsjednik republike Srbije i predsjednik republike Crne Gore su potpisali zajednički dokument 4. februara 2003. koji se naziva "Ustavna povelja zajednice Srbije i Crne Gore". Tako je prestala da postoji Savjezna Republika Jugoslavija i nastala je dvodomna zajednica kao savez Republika Srbije i Crne Gore. Za novog predsjednika državne zajednice izabran je Svetozar Marović. Kao dan vojske Srbije i Crne Gore određen je 16. jun, kada je istog datuma 1876. došlo do potpisivanja prvog zajedničkog vojnog ugovora između Srbije i Crne Gore u Veneciji protiv Turske; za dan roda Avijacije proglašen je 1. septembar, a za dan roda Mornarice 9.jun. Zadržan je Vrhovni savet odbrane kao kolektivni organ komandovanja, ali je naglašena da Srbija i Crna Gora imaju vojsku pod demokratskom i civilnom kontrolom. Na četvrtom zasjedanju Vrhovnog Saveta Odbrane 6. maja 2003. usvojena odluka o prepotčinjavanju Generalštaba Vojske Srbije i Crne Gore Ministarstvu odbrane. Državna zajednica je prestala da postoji posle crnogorskog referenduma na kojem je 21. maja 2006. izglasana nezavisnost Crne Gore.